ΠΟΙΗΣΗ, ΣΥΝΟΡΑ ΚΑΙ ΕΝΟΧΗ
του Gürgenç Korkmazel*
Ο πόλεμος με ξερίζωσε. Μετά ήρθε η διαίρεση – και μαζί της, το βάρος του να ζεις υπό κατοχή. Αλλά τι σημαίνει πραγματικά να κατοικείς σε μια μοιρασμένη χώρα; Τι απογίνεται ο ποιητής σε έναν τόσο κατακερματισμένο χώρο; Και πώς γράφει κανείς ποίηση υπό το βάρος της κατοχής;
Φίλοι –συγγραφείς και ποιητές από το νότιο μέρος της Κύπρου*– συχνά με ρωτούν: «Γιατί δεν μετακομίζεις στον νότο; Γιατί δεν ζεις στις ελεύθερες περιοχές;». Στον Νότο υπάρχει τάξη, ναι. Αλλά ο Βορράς** προσφέρει χάος – και προς το παρόν, λέω μεταξύ σοβαρού και αστείου, το χάος ταιριάζει καλύτερα σε μένα και στην ποίησή μου.
Το να ζεις στο βόρειο τμήμα της Κύπρου, μια περιοχή τόσο διαιρεμένη όσο και κατεχόμενη, είναι αναμφισβήτητα δύσκολο. Ωστόσο, προσφέρει επίσης ένα παράξενο είδος πλούτου – μια ένταση που τροφοδοτεί τη σκέψη και τον στίχο. Η διαίρεση γεννά την αταξία. Η κατοχή την εμβαθύνει. Ας είναι. Η ποίηση ευδοκιμεί στο χάος. Το χάος δεν είναι ποτέ βαρετό. Είναι η διαρκής αναμονή της έκπληξης, ακόμα και του θανάτου.
Το να ζεις ως ποιητής έχει για μένα σχεδόν τόση σημασία όση και το να γράφω ποίηση. Από τότε που επέστρεψα στο νησί το 2003, προσπάθησα να ζήσω με αυτόν τον τρόπο. Αντιστέκομαι στα σύνορα και τα όρια, συμπεριλαμβανομένων των ταμπού και των κανόνων. Δεν είμαι δάσκαλος, δεν είμαι κάποιος που παρατηρεί το νησί μέσα από το παράθυρο μιας σχολικής αίθουσας.
Κοιτάζω από τους δρόμους, τα χωράφια, τους λόφους, τους κήπους, τα χαντάκια, τις ταράτσες – από κάθε ανοιχτό χώρο. Το ένα πόδι στο χωριό, το άλλο στην πόλη. Προστατεύομαι από την πνευματική ασφυξία χάρη στη στενή μου σχέση με τα σύννεφα, τα δέντρα, τα πουλιά και τα αγριόχορτα. Σε δύσκολους καιρούς, η ποίηση με κρατά ακόμα όρθιο. Εμβαθύνει και εξευγενίζει τη σύνδεσή μου με τη φύση και τους ανθρώπους. Χωρίς την ποίηση, δεν μπορώ να προχωρήσω.
Είμαι ένας αργόσχολος και κινούμαι αργά. Σχεδόν κάθε μέρα, παρακολουθώ τον ήλιο να ανατέλλει και να δύει. Συχνά γίνομαι μάρτυρας της ανόδου της σελήνης και, λιγότερο συχνά, της καθόδου της. Και από εδώ αρχίζει η ποίηση για μένα – στην ποιητική της καθημερινότητας, στην αναζήτηση των κρυμμένων ιστοριών της.
Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα της εποχής μας, ή ίσως η καθοριστική της νόσος, είναι η ταχύτητα, ένα φαινόμενο που καθοδηγείται σε μεγάλο βαθμό από την τεχνολογία. Η ταχύτητα φέρνει μαζί της την επιπολαιότητα, την ηθική και πολιτιστική παρακμή, μια αίσθηση κενού και μηδαμινότητας, δυσαρέσκεια, ανησυχία και απώλεια νοήματος. Τελικά, οδηγεί σε μια κατάσταση εσωτερικής κρίσης. Αντίθετα, η βραδύτητα προσφέρει βάθος, λεπτότητα, χαρά ζωής και μια αίσθηση πληρότητας. Το να επιβραδύνεις σημαίνει να επανασυνδεθείς με τον πλούτο της εμπειρίας και να ανακαλύψεις ξανά την αξία της παρουσίας.
Όλοι φαίνεται να λένε ιστορίες στις μέρες μας, αλλά λίγοι διαβάζουν ποίηση. Η ποίηση συχνά απορρίπτεται ως ξεπερασμένη, κι όμως σε αυτή την εποχή της ανελέητης ταχύτητας, είναι αυτό που χρειαζόμαστε περισσότερο. Η ζωή κινείται γρήγορα και η ποίηση, ευτυχώς, την επιβραδύνει. Η ποίηση είναι αργή· είναι η ίδια η βραδύτητα. Και ό,τι είναι αργό είναι πάντα πλούσιο, πολυεπίπεδο και γεμάτο νόημα.
Υπήρχε μια εποχή που η ποίηση ήταν μέρος της καθημερινής ζωής. Τώρα, είναι απούσα. Κι όμως, βρίσκεται στην καρδιά των πάντων. Πολλοί που ψάχνουν, στην πραγματικότητα ψάχνουν την ποίηση – απλώς δεν το ξέρουν. Χρειάζονται την ποίηση, αλλά δεν έχουν επίγνωση αυτής της ανάγκης. Ακριβώς όπως απομακρύνθηκαν από τη φύση, απομακρύνθηκαν και από την ποίηση. Παραβλέπουν την ποιητική διάσταση της καθημερινής ζωής. Κι όμως, αυτό το νησί κρύβει έναν πολιτισμό που είναι βαθιά εναρμονισμένος με την ποίηση.
Δεν είμαι διαιρεμένος. Όχι πραγματικά. Ούτε το ίδιο το νησί – μόνο η χώρα. Και είναι η πολιτική που τη διαιρεί. Το σύνορο*** είναι μια γραμμή υψηλής τάσης πολιτικής έντασης. Είναι δύσκολο να είσαι ποιητής εδώ και να μην γράφεις πολιτική ποίηση. Η καθημερινότητά μας είναι περιττά κορεσμένη από την πολιτική, και μερικές φορές αναρωτιέμαι: σε αυτή την τεχνητή και περιορισμένη πραγματικότητα, σε αυτό που ίσως είναι το πιο πολιτικοποιημένο νησί του κόσμου, τι σκοπό εξυπηρετεί η ποίηση;
Παρά όλες τις πολιτικές και κοινωνικές εντάσεις, η ποίηση συνεχίζει να διαμορφώνει τη λογοτεχνία εδώ. Η ιστορία, το περιβάλλον και οι συνθήκες είναι καθοριστικές δυνάμεις σε αυτό το νησί, όπως και παντού. Η διαίρεση και τα σύνορα επηρεάζουν και διαμορφώνουν και τη δική μας ποίηση. Δεν υπάρχει σχεδόν κανένας Κύπριος ποιητής που να μην έχει γράψει για το σύνορο. Μια πλούσια, πολύγλωσση ανθολογία με Ποιήματα των Συνόρων θα μπορούσε εύκολα να καταρτιστεί. Φοβάμαι, ωστόσο, ότι δεν θα μπορούσαμε να τα χωρέσουμε όλα σε έναν τόμο.
Ως Κύπριοι, συχνά ξεχνάμε ότι το πιο επείγον και θεμελιώδες πρόβλημά μας είναι η διαίρεση – τα σύνορα και η κατοχή. Το σύνορο, κυριολεκτικά, δηλητηριάζει την καθημερινή μας ζωή. Διαστρεβλώνει τις συνήθειές μας, αναστατώνει το μυαλό μας και μας ωθεί προς την απόγνωση. Δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι μας προκαλεί συλλογική κατάθλιψη. Αυτό είναι το ζήτημα στο οποίο πρέπει να εστιάσουμε πρώτα, αν πρόκειται να προχωρήσουμε προς μια λύση.
Τα αντικαταθλιπτικά είναι το δεύτερο σε πωλήσεις φάρμακο στα τοπικά φαρμακεία. Στα βιβλιοπωλεία, τα μπεστ σέλερ είναι τίτλοι αυτοβοήθειας με ονόματα όπως Πώς να είστε ευτυχισμένοι. Αυτό υποδηλώνει ότι η κατάθλιψη είναι ένα πολύ πιο διαδεδομένο ζήτημα στην κοινωνία μας απ' ό,τι φαίνεται στην επιφάνεια. Φυσικά, η ποίηση δεν μπορεί να σώσει κάποιον που έχει ήδη πηδήξει από τον τέταρτο όροφο ή έχει απαγχονιστεί. Αλλά ίσως μπορεί να τον εμποδίσει από το να φτάσει ποτέ σε εκείνο το σημείο.
Κι όμως, η ποίηση –και η ομορφιά που αντιπροσωπεύει– είναι παντού: και στις δύο πλευρές των συνόρων, στα βουνά, στα δάση, κατά μήκος της ακτής, στους κήπους, στα χωράφια, στους δρόμους, στα μπαρ και στα υπνοδωμάτια. Εκεί που υπάρχει ποίηση, δεν υπάρχει κενό, δεν υπάρχει έλλειψη νοήματος.
Ένα από τα κεντρικά θέματα στην ποίησή μου είναι η ενοχή. Είτε υπήρξαμε μάρτυρες των γεγονότων που εκτυλίχθηκαν στην Κύπρο είτε όχι, πιστεύω ότι πρέπει να νιώθουμε ένοχοι. Η ενοχή οδηγεί στην ευθύνη – ενθαρρύνει τον αυτοστοχασμό και μπορεί να μας παρακινήσει να εργαστούμε για την ειρήνη και την επανένωση.
Προσωπικά μιλώντας, μεγάλωσα ακούγοντας ιστορίες ηρωισμού από τον πατέρα μου, τους θείους μου και τον παππού μου. Άκουσα, με τα ίδια μου τα αυτιά, τι έλεγαν ότι είχαν κάνει σε Ελληνοκύπριους. Στην ηλικία των δεκαοκτώ ή δεκαεννέα ετών, άρχισα να αμφισβητώ αυτές τις ιστορίες. Και συνειδητοποίησα ότι οι πατέρες, οι θείοι και οι παππούδες μας είχαν διαπράξει σοβαρά λάθη και ότι εμείς είμαστε αυτοί που πληρώνουμε το τίμημα. Ένιωσα ντροπή για όσα είχαν κάνει και άρχισα να νιώθω ένοχος.
Αλλά η ενοχή δεν με αρρωσταίνει. Αντίθετα, με κρατά σε εγρήγορση, ανεκτικό, μετριοπαθή και ανοιχτό στη συμφιλίωση. Με βοηθά να γίνω καλύτερος άνθρωπος. Κάθε αίσθημα ενοχής είναι ένα ποίημα. Και γράφω λογοτεχνία ενοχής – ξεδιάντροπα.
Στην Κύπρο, πολλά επώνυμα είναι βαμμένα με αίμα. Το δικό μου είναι ανάμεσά τους. Γι' αυτό δεν δημοσιεύω με το επώνυμό μου εδώ. Αντίθετα, χωρίζω το μικρό μου όνομα στα δύο – ακριβώς όπως τη χώρα μου. Και δεν θα επανενώσω το όνομά μου μέχρι να επανενωθεί η ίδια η χώρα.
Αφήστε με να σας περάσω απέναντι από τα σύνορα… Εδώ είναι – η γραμμή που χωρίζει τη Λευκωσία στα δύο, και μαζί της ολόκληρο το νησί. Ένα μέρος όπου το πραγματικό, το μη πραγματικό, το σουρεαλιστικό και το παράλογο συγκλίνουν. Ένα μέρος που δεν μοιάζει με κανένα άλλο.
Αν και οι άνθρωποι φαίνονται συνηθισμένοι σε αυτό, αν και έχουν κανονικοποιήσει την παρουσία του και έχουν μουδιάσει απέναντι στην ύπαρξή του, το σύνορο συνεχίζει να επηρεάζει την ψυχολογία μας με βαθιά αρνητικούς τρόπους. Υποτίθεται ότι προστατεύει και τις δύο πλευρές από τις κακές προθέσεις της άλλης. Στην πραγματικότητα, καταστρέφει και τις δύο πλευρές εξίσου. Τίποτα δεν με εξοργίζει περισσότερο από το σύνορο. Πόσο ακόμα μπορούν όσοι ζουν εδώ να αντέχουν αυτή την πραγματικότητα κλειδώνοντας ερμητικά τις πόρτες και τα παράθυρά τους; Πόσο ακόμα θα τυφλώνονται και θα κωφεύουν μπροστά στην ντροπή αυτού του διαχωρισμού; Πάνω απ' όλα, όσοι ζουν εδώ θα έπρεπε να νιώθουν ντροπή εξαιτίας του συνόρου, αλλά πόσοι την νιώθουν πραγματικά; (Στην πραγματικότητα, αυτό που είναι δυσκολότερο από το να ζεις σε μια μοιρασμένη χώρα, είναι να ζεις ανάμεσα σε ανθρώπους που δεν νιώθουν καμία ντροπή γι' αυτό).
Είτε είναι κανείς μετανάστης, πρόσφυγας, εξόριστος, είτε ζει στο ίδιο σπίτι για ογδόντα χρόνια, κανείς δεν νιώθει πραγματικά σαν στο σπίτι του σε μια μοιρασμένη χώρα. Ούτε σε αυτή την πλευρά, ούτε στην άλλη.
Ακόμα δεν μπορώ να πιστέψω ότι τα οδοφράγματα άνοιξαν ξανά αφού ήταν σφραγισμένα για είκοσι εννέα χρόνια – και ότι παραμένουν ανοιχτά. Νιώθω την ανάγκη να διασχίζω το σύνορο κάθε μέρα, μόνο και μόνο για να το βλέπω ανοιχτό, για να θυμίζω στον εαυτό μου ότι είναι, όντως, ανοιχτό. Για να μην ξεθωριάσει η πίστη μου στο άνοιγμά του.
"Κουράζομαι από τον Βορρά, κι έτσι περνώ στον Νότο – με την πρώτη μου κόρη που γεννήθηκε νεκρή"
Παρουσιάζω την πρώτη μου πρόχειρη ταυτότητα, περνώ από την πρώτη πύλη «ασφαλείας» και βγαίνω από τον Βορρά. Στη συνέχεια περπατώ μέσα στη Νεκρή Ζώνη – έναν χώρο που μπορεί να διασχιστεί, αλλά όπου η κατασκήνωση ή ο ύπνος απαγορεύονται. Την ονομάζουν Πράσινη Γραμμή, Ενδιάμεση Ζώνη, Ουδέτερη Ζώνη ή, παρά το γεγονός ότι είναι γεμάτη φυτά, ζώα και στρατιώτες του ΟΗΕ, Νεκρή Ζώνη.
Η Νεκρή Ζώνη ανήκει και στις δύο πλευρές – ή ίσως σε καμία. Είναι η επικράτεια των υβριδίων, εκείνων που υπάρχουν στο ενδιάμεσο.
Εκείνη η πλευρά δεν είναι κοσμική· αυτή η πλευρά δεν είναι πολιτική. Η μία αγκαλιάζει τον καπιταλισμό, η άλλη προσκολλάται στον μιλιταρισμό. Ποιο είναι καλύτερο; Κανένα, πιστεύω. Για μένα, η Τρίτη Ζώνη –η Νεκρή Ζώνη– είναι ο πιο ειλικρινής χώρος απ' όλους. Είναι το μέρος ανάμεσα, το μέρος της ασάφειας και της αντίφασης, όπου η υπαγωγή αναστέλλεται και η ταυτότητα είναι ρευστή. Μέσα στη σιωπή και την έντασή της, προσφέρει ένα είδος διαύγειας που καμία από τις δύο πλευρές δεν μπορεί να προσφέρει.
Δεν ανήκω ούτε σε εκείνη την πλευρά ούτε σε τούτη. Κατοικώ στην Τρίτη Ζώνη – ανάμεσα σε ευγενικούς ξένους που έρχονται φέροντας ψεύτικες υποσχέσεις.
Στη Νεκρή Ζώνη, ακριβώς στην καρδιά της πόλης, μέσα σε αυτή την όαση ηρεμίας φωλιασμένη στην πράσινη ζώνη, κινούμαι πιο αργά από το συνηθισμένο. Παρά την παρουσία των στρατιωτών του ΟΗΕ και των αγκαθωτών συρμάτων, ο αέρας εδώ είναι ο καθαρότερος. Είναι εκεί που βρίσκω τη σιωπή, τη δροσιά και τη βραδύτητα που αναζητώ. Ό,τι αφήνω να πέσει κατά την είσοδό μου, συχνά το ξαναβρίσκω κατά την έξοδό μου. Η Νεκρή Ζώνη είναι πάντα γενναιόδωρη μαζί μου. Το να βρίσκομαι «στο ενδιάμεσο» με κάνει να νιώθω καλά, με εμπνέει. Η Νεκρή Ζώνη με τρέφει. Τόσο για τον Βορρά όσο και για τον Νότο, η Νεκρή Ζώνη είναι ένας εναλλακτικός χώρος. Όταν ο εγκλεισμός και η ημιτέλεια της οποιασδήποτε πλευράς γίνονται ανυπόφορα, αυτό είναι το μόνο μέρος στο νησί για να δραπετεύσει κανείς. Το να βρίσκεσαι εδώ είναι σαν να βρίσκεσαι σε μια μελλοντική Ενωμένη Κύπρο – ή σαν να μην βρίσκεσαι σε καμία πλευρά. Η Νεκρή Ζώνη είναι ένα νησί μέσα στο νησί.
Δεν είναι μια γέφυρα από τη μία πλευρά στην άλλη. Όσο τα πράγματα παραμένουν ως έχουν, αυτό είναι το πιο ιδανικό μέρος για ανθρώπους σαν εμένα. Εδώ, δέντρα που μεταφέρθηκαν από πέντε ηπείρους κατά την εποχή της αποικιοκρατίας εξακολουθούν να μεγαλώνουν – μετανάστες δέντρα που έχουν ξεχάσει προ πολλού τις πατρίδες τους. Θέλω να ζήσω όχι στον Βορρά ή στον Νότο, αλλά ακριβώς εδώ, σε αυτόν τον χώρο της εγκατάλειψης και της παρακμής, ανάμεσα σε κοράκια, κουκουβάγιες, σκαντζόχοιρους, σαύρες, φίδια και αλεπούδες.
(Καθώς περνώ μέσα από τη Νεκρή Ζώνη, συχνά νιώθω σαν να με παρακολουθούν τα φαντάσματα εκείνων που πυροβολήθηκαν και σκοτώθηκαν προσπαθώντας να διασχίσουν το σύνορο κατά τη διάρκεια των ετών που ήταν κλειστό).
Αφού διασχίσω τη ζώνη που ελέγχεται από τον ΟΗΕ, παρουσιάζω τη δεύτερη πρόχειρη ταυτότητά μου και περνώ από τη δεύτερη πύλη «ασφαλείας» για να εισέλθω στον Νότο. Η πράξη της διέλευσης ηρεμεί την οργή που μου προκαλεί το σύνορο. Όταν νιώθω ότι ασφυκτιώ στον Βορρά, περνώ στον Νότο· όταν νιώθω ότι ασφυκτιώ στον Νότο, επιστρέφω στον Βορρά. Περνάω από τη μία πλευρά στην άλλη κάθε μέρα, μερικές φορές δύο, μερικές φορές τρεις φορές, βρίσκοντας μια παράξενη χαρά στην ίδια την κίνηση.
Στο διάολο το σύνορο, η μια πλευρά και η άλλη το νησί δεν είναι διαιρεμένο, μόνο το νόημά του, ένα μνημείο ανοησίας, σε έναν σωρό από τενεκέδες και σύρμα
Μόλις περάσω τα σύνορα, η γλώσσα και οι φωνές αλλάζουν, αλλά το άρωμα και ο ρυθμός παραμένουν τα ίδια. Ακόμα και όταν περπατώ με βήματα ειρηνικά, γεμάτα συγχώρεση, το τρομακτικό παρελθόν με ακολουθεί, ανεξάρτητα από την πλευρά στην οποία βρίσκομαι. Μωλωπίζει το παρόν μου.
Ξαφνικά, ο ιμάμης αρχίζει να φωνάζει σαν τον Ταρζάν. Και ο ιερέας, για να μην υστερήσει, χτυπά τις καμπάνες του με όλη του τη δύναμη. Αν και θα προτιμούσαν να αποφεύγουν ο ένας τον άλλον, μερικές φορές συναντιούνται – γιατί και οι δύο ζουν μέσα στα τείχη. Όταν το κάνουν, δεν μιλούν ποτέ για τη θρησκεία ή τον Θεό. Μιλούν για τον καιρό, τις εποχές, την ακρίβεια και τους νέους που χάνουν την πίστη τους. Και το μόνο πράγμα στο οποίο συμφωνούν πάντα είναι ο διάβολος – ο φόβος του διαβόλου.
Αυτό που αγαπώ περισσότερο σε αυτή την πόλη είναι να περνώ από τη μία πλευρά στην άλλη. Δεν έχει σημασία σε ποια πλευρά βρίσκομαι, αρκεί να μπορώ να περάσω. Αρκεί να μπορώ να φθείρω το σύνορο.
Αυτό το τεχνητό πράγμα που ονομάζουμε «σύνορο» δεν μπορεί να αντέξει στη φύση. Δεν μπορεί να αντισταθεί στην αλλαγή. Μια μέρα θα καταρρεύσει. Αλλά σε αυτό το νησί, γεμάτο από στενόμυαλους ανθρώπους γεννημένους από γάμους μεταξύ συγγενών, όλα αλλάζουν τόσο αργά που θα μπορούσε να πάρει άλλα πενήντα, ακόμα και εκατό χρόνια.
Αυτή η πόλη έχει μια ιστορία επτά επιπέδων, γεμάτη εισβολές και κατοχές. Όπου κι αν σκάψεις, βρίσκεις έναν τάφο. Όλοι ζουν πάνω σε ένα νεκροταφείο – κάτω από εμάς, τάφοι· από πάνω, καφετέριες, εστιατόρια, μπαρ, οίκοι ανοχής, καζίνο και καταστήματα που πουλάνε κάθε είδους πράγματα. Και άνθρωποι, που βαρέθηκαν τις παλιές απολαύσεις, αναζητώντας νέες.
Μέσα στα τείχη, δεν υπάρχει δρόμος ή σοκάκι που να μην έχω μπει, κανένα μονοπάτι που να μου είναι άγνωστο. Αλλά υπάρχουν ακόμα τόσα σπίτια, αυλές και κήποι που δεν έχω πατήσει. Οι παλιοί δρόμοι, τα παλιά σπίτια, τα παλιά μαγαζιά – αυτή η φθαρμένη, παρακμιακή ατμόσφαιρα δεν με κάνει να νιώθω απελπισία. Αντίθετα, είναι ο ίδιος ο λόγος που συνεχίζω να επιστρέφω.
Υπάρχουν τόσα γνώριμα πρόσωπα σε αυτή την πόλη, νέοι και γέροι, άνδρες και γυναίκες. Άνθρωποι που κάπως γνωρίζω, αν και δεν μπορώ να θυμηθώ από πού. Δεν βιάζομαι ποτέ (ας τρέχουν όσοι βιάζονται). Χαιρετώ, κάνω ερωτήσεις, χαμογελώ, αστειεύομαι με ξένους και φίλους. Προσπαθώ να θυμηθώ όσα έχω ξεχάσει.
Αντί να παλεύω να βρω χώρο στα στενά πεζοδρόμια που είναι γεμάτα με κατοχικούς στρατιώτες εβρισκόμενους σε άδεια, περπατώ στα παράπλευρα δρομάκια που εκείνοι αποφεύγουν. Αν και ελικοειδή, τα σοκάκια είναι ήσυχα και γεμάτα ευχαρίστηση.
Για άλλη μια φορά, φεύγω από την πόλη, αποδεχόμενος αυτή την πραγματικότητα και όλες τις αντιφάσεις της, ακολουθώντας τη συντομότερη δυνατή διαδρομή.
*Περιοχές που ελέγχονται από την Κυπριακή Δημοκρατία
** Κατεχόμενο από τουρκικά στρατεύματα μέρος της Κυπριακής Δημοκρατίας από την εισβολή της Τουρκίας το 1974
*** Η γραμμή αντιπαράταξης (πράσινη γραμμή) που χωρίζει τις ελεύθερες περιοχές της Κυπριακής Δημοκρατίας από τις κατεχόμενες
δημοσιεύτηκε στις 19/11/25 στο Versopolis
Gür Genç ή Gürgenç Korkmazel: Ποιητής, συγγραφέας και μεταφραστής, γεννημένος στην Πάφο το 1969. Από το 1992, έχει εκδώσει επτά ποιητικές συλλογές και τρεις συλλογές διηγημάτων. Έχει επιμεληθεί την Ανθολογία Ελληνοκυπριακής Ποίησης και την Ανθολογία Τουρκοκυπριακού Διηγήματος. Επίσης, έχει μεταφράσει ποιήματα των Taner Baybars, Νίκης Μαραγκού, John Clare και Lawrence Durrell. Τα βιβλία του έχουν εκδοθεί στη Λευκωσία, την Κωνσταντινούπολη και την Αθήνα. Τα ποιήματα και τα διηγήματά του έχουν μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες.
***
Poetry, borders and guilt
by Gürgenç Korkmazel
War uprooted me. Then came the division – and with it, the burden of living under occupation. But what does it truly mean to inhabit a divided country? What becomes of the poet in such a fractured space? And how does one write poetry under the weight of occupation?
Friends – writers and poets from the *southern part of Cyprus – often ask: ‘Why not move south? Why not live in the free zones?’ There is order in the South, yes. But the **North offers chaos – and for now, I say half in jest, chaos suits me and my poetry better.
To live in the north of Cyprus, a region both divided and occupied, is undeniably difficult. Yet it also offers a strange kind of richness – a tension that feeds the thought and the verse. Division breeds disorder. Occupation deepens it. Let it. Poetry thrives in chaos. Chaos is never dull. It is the constant anticipation of surprise, of death even.
Living as a poet matters to me almost as much as writing poetry itself. Since returning to the island in 2003, I’ve tried to live this way – despite everything. I resist borders and boundaries, including the taboos and norms.
I’m not a teacher, not someone who observes the island through the window of a classroom.
I look from the streets, the fields, the hills, the gardens, the ditches, the rooftops – from every open space. One foot in the village, the other in the city. I’m protected from spiritual suffocation by my close relationship with clouds, trees, birds and weeds. In difficult times, poetry still holds me upright. It deepens and refines my connection to nature and to people. Without poetry, I can’t go on.
I am an idler, and I move slowly. Almost every day, I watch the sun rise and set. I often witness the moon’s ascent, and less often, its descent. And this is where poetry begins for me – in the poetics of daily life, in the pursuit of its hidden stories.
One of the greatest problems of our age, or perhaps its defining malady, is speed, a phenomenon largely driven by technology. Speed brings with it superficiality, moral and cultural decay, a sense of emptiness and nothingness, dissatisfaction, restlessness and a loss of meaning. Ultimately, it leads to a state of inner crisis. In contrast, slowness offers depth, subtlety, joy of living and a sense of fulfilment. To slow down is to reconnect with the richness of experience and rediscover the value of presence.
Everyone seems to be telling stories these days, but few read poetry. Poetry is often dismissed as outdated, yet in this age of relentless speed, it is what we need most. Life moves fast and poetry, thankfully, slows it down. Poetry is slow; it is slowness itself. And what is slow is always rich, layered and meaningful.
There was a time when poetry was part of everyday life. Now, it’s absent. Yet it lies at the heart of everything. Many who are searching are, in truth, searching for poetry – they just don’t know it. They need poetry, but they’re not cognisant of that need. Just as they’ve grown distant from nature, they’ve grown distant from poetry. They overlook the poetic dimension of daily life. And yet, this island holds a culture that is deeply attuned to poetry.
I am not divided. Not truly. Nor is the island itself – only the country. And it is politics that divides it. The ***border is a high-voltage line of political tension. It is difficult to be a poet here and not write political poetry. Our daily lives are unnecessarily saturated with politics, and I sometimes ask myself: in this artificial and constricted reality, in what may be the world’s most political island, what purpose does poetry serve?
Despite all political and social tensions, poetry continues to shape literature here. History, environment and circumstances are decisive forces on this island, as they are everywhere. Division and borders influence and shape our poetry, too. There is hardly a Cypriot poet who hasn’t written about the border. A rich, multilingual anthology of Border Poems could easily be compiled. However, I fear we wouldn’t be able to fit them all into a single volume.
***
As Cypriots, we often forget that our most urgent and fundamental problem is division – the borders and the occupation. The border, quite literally, poisons our daily lives. It distorts our routines, unsettles our minds and pushes us toward despair. It is no exaggeration to say that it depresses us collectively. This is the issue we must focus on first if we are to move towards resolution.
Antidepressants are the second most sold medication in local pharmacies. In bookstores, the bestsellers are self-help titles with names like How to Be Happy. This suggests that depression is a far more pervasive issue in our society than it appears on the surface. Of course, poetry cannot save someone who has already jumped from the fourth floor or hanged themselves. But perhaps it can prevent them from ever reaching that point.
Yet poetry – and the beauty it represents – is everywhere: on both sides of the border, in the mountains, forests, along the coast, in gardens, fields, streets, bars and bedrooms. Where poetry exists, there is no emptiness, no meaninglessness.
***
One of the central themes in my poetry is guilt. Whether we witnessed the events that unfolded in Cyprus or not, I believe we must feel guilty. Guilt leads to responsibility – it encourages self-reflection and can motivate us to work toward peace and reunification.
Speaking personally, I grew up listening to stories of heroism told by my father, my uncles and my grandfather. I heard, with my own ears, what they said they had done to Greek Cypriots. At the age of eighteen or nineteen, I began to question those stories. And I realised that our fathers, uncles and grandfathers had committed grave mistakes, and that we are the ones paying the price. I felt ashamed of what they had done, and I began to feel guilty.
But guilt does not make me sick. On the contrary, it keeps me alert, tolerant, moderate and open to reconciliation. It helps me become a better human being.
Every feeling of guilt is a poem. And I write guilt literature – shamelessly.
In Cyprus, many surnames are stained with blood. Mine is among them. That’s why I don’t publish under my surname here. Instead, I split my first name in two – just like my country. And I will not reunite my name until the country itself is reunited.
Let me take you across the border…
Here it is – the line that splits Nicosia in two, and with it the entire island. A place where the real, the unreal, the surreal and the absurd converge. A place unlike any other.
Though people seem accustomed to it, though they’ve normalised its presence and grown numb to its existence, the border continues to affect our psychology in deeply negative ways. Supposedly, it protects both sides from each other’s ill intentions. In truth, it fucks up both sides equally. Nothing enrages me more than the border. How much longer can those who live here endure this reality by locking their doors and windows tightly? How much longer will they blind and deafen themselves to the shame of this division? Above all, those who live here should feel shame because of the border, but how many actually do? (In fact, what’s harder than living in a divided country is living among people who feel no shame about it.)
Whether one is a migrant, a refugee, an exile, or has lived in the same house for eighty years, no one truly feels at home in a divided country. Not on this side, nor on the other.
I still can’t quite believe that the border crossings have reopened after being sealed for twenty-nine years – and that they remain open. I feel compelled to cross the border every day, just to see it open, to remind myself that it is, in fact, open. So that my belief in its openness doesn’t fade.
I grow weary of the North, and so I cross to the South –
with my first daughter, stillborn.
I present my first makeshift ID, pass through the first ‘security’ gate and exit the North. Then I walk through the Buffer Zone – a space that can be crossed, but where camping or sleeping is forbidden. They call it the Green Line, the Buffer Zone, the Neutral Zone, or, despite being filled with plants, animals and UN soldiers, the Dead Zone.
The Buffer Zone belongs to both sides – or perhaps to neither. It is the territory of hybrids, of those who exist between.
That side is not secular; this side is not civilian. One embraces capitalism, the other clings to militarism. Which is better? Neither, I believe. For me, the Third Zone – the Buffer Zone, the so-called Dead Zone – is the most honest space of all. It is the place between, the place of ambiguity and contradiction, where belonging is suspended and identity is fluid. In its silence and tension, it offers a kind of clarity that neither side can provide.
I belong neither to that side nor to this one.
I dwell in the Third Zone –
among kind strangers
who come bearing false promises.
In the Buffer Zone, right in the heart of the city, within this oasis of calm nestled in the green belt, I move more slowly than usual. Despite the presence of UN soldiers and barbed wire, the air here is the cleanest. It is where I find the silence, the coolness and the slowness I seek. What I drop on my way in, I often find again on my way out. The Buffer Zone is always generous with me. Being ‘in between’ feels good, it inspires me. The Buffer Zone nourishes me. For both North and South, the Buffer Zone is an alternative space. When the confinement and incompleteness of either side become unbearable, this is the only place on the island to escape to. Being here feels like being in a future United Cyprus – or like being in neither side at all. The Buffer Zone is an island within the island.
It is not a bridge from one side to the other. As long as things remain as they are, this is the most ideal place for people like me. Here, trees brought from five continents during colonial times still grow – migrant trees that have long forgotten their homelands. I want to live not in the North or the South, but right here, in this space of abandonment and decay, among crows, owls, hedgehogs, lizards, snakes and foxes.
(As I pass through the Buffer Zone, I often feel as though I’m being watched by the ghosts of those who were shot and killed trying to cross the border during the years it was closed.)
After crossing the UN-controlled zone, I present my second makeshift ID and pass through the second ‘security’ gate to enter the South. The act of crossing calms the anger the border stirs in me. When I feel suffocated in the North, I cross to the South; when I feel suffocated in the South, I return to the North. I cross from one side to the other every day, sometimes twice, sometimes three times, finding a strange kind of joy in the movement itself.
Fuck the border, one side and the other
the island is not divided, just its meaning,
a monument to foolishness, in a pile of tin and wire
As soon as I cross the border, the language and voices change, but the scent and rhythm remain the same. Even when I walk with peaceful, forgiving steps, the terrifying past follows me, no matter which side I’m on. It bruises my present.
Suddenly, the imam begins to shout like Tarzan. And the priest, not to be outdone, rings his bells with all his might. Though they would rather avoid each other, they sometimes meet – because both live within the walls. When they do, they never speak of religion or God. They talk about the weather, the seasons, rising prices, and the youth losing their faith. And the one thing they always agree on is the devil – the fear of the devil.
What I love most in this city is crossing from one side to the other. It doesn’t really matter which side I’m on, as long as I can cross. As long as I can wear down the border.
This artificial thing we call a ‘border’ cannot withstand nature. It cannot resist change. One day it will collapse. But on this island, filled with narrow-minded people born of cousin marriages, everything changes so slowly that it could take another fifty, even a hundred years.
This city has a seven-layered history, full of invasions and occupations. Wherever you dig, you find a grave. Everyone lives atop a cemetery – beneath us, graves; above, cafés, restaurants, bars, brothels, casinos and shops selling all kinds of things. And people, bored of old pleasures, searching for new ones.
Within the walls, there is no street or alley I haven’t entered, no path unfamiliar to me. But there are still so many homes, courtyards and gardens I haven’t stepped into. The old streets, the old houses, the old shops – this worn-out, decaying atmosphere doesn’t make me feel hopeless. On the contrary, it’s the very reason I keep coming back.
There are so many familiar faces in this city, young and old, men and women. People I somehow know, though I can’t remember from where. I’m never in a hurry (let those in a rush run). I greet, ask questions, smile, joke with strangers and friends alike. I try to remember what I’ve forgotten.
Instead of struggling to find space on the narrow pavements crowded with occupying soldiers on leave, I walk the side streets they avoid. Though winding, the side streets are quiet and full of pleasure.
Once again, I leave the city, accepting this reality and all its contradictions, taking the shortest route possible
*Government-controlled areas of the Republic of Cyprus
**Part of the Republic of Cyprus occupied by Turkish troops since the 1974 Turkish invasion
*The ceasefire line (Green Line) separating the government-controlled areas of the Republic of Cyprus from the occupied areas
from Versopolis (19/11/25)
Gür Genç or Gürgenç Korkmazel, 1969 Paphos born poet, writer, translator. Since 1992 he has published seven poetry, three short story collections. He has prepared Anthology of Greek Cypriot Poetry and Anthology of Turkish Cypriot Short Story. He has also translated the poems of Taner Baybars, Niki Marangou, John Clare and Lawrence Durrell. His books have been published in Nicosia, Istanbul and Athens. His poems and short stories have been translated into many languages.
***
Poetry, borders and guilt
by Gürgenç Korkmazel
War uprooted me. Then came the division – and with it, the burden of living under occupation. But what does it truly mean to inhabit a divided country? What becomes of the poet in such a fractured space? And how does one write poetry under the weight of occupation?
Friends – writers and poets from the *southern part of Cyprus – often ask: ‘Why not move south? Why not live in the free zones?’ There is order in the South, yes. But the **North offers chaos – and for now, I say half in jest, chaos suits me and my poetry better.
To live in the north of Cyprus, a region both divided and occupied, is undeniably difficult. Yet it also offers a strange kind of richness – a tension that feeds the thought and the verse. Division breeds disorder. Occupation deepens it. Let it. Poetry thrives in chaos. Chaos is never dull. It is the constant anticipation of surprise, of death even.
Living as a poet matters to me almost as much as writing poetry itself. Since returning to the island in 2003, I’ve tried to live this way – despite everything. I resist borders and boundaries, including the taboos and norms.
I’m not a teacher, not someone who observes the island through the window of a classroom.
I look from the streets, the fields, the hills, the gardens, the ditches, the rooftops – from every open space. One foot in the village, the other in the city. I’m protected from spiritual suffocation by my close relationship with clouds, trees, birds and weeds. In difficult times, poetry still holds me upright. It deepens and refines my connection to nature and to people. Without poetry, I can’t go on.
I am an idler, and I move slowly. Almost every day, I watch the sun rise and set. I often witness the moon’s ascent, and less often, its descent. And this is where poetry begins for me – in the poetics of daily life, in the pursuit of its hidden stories.
One of the greatest problems of our age, or perhaps its defining malady, is speed, a phenomenon largely driven by technology. Speed brings with it superficiality, moral and cultural decay, a sense of emptiness and nothingness, dissatisfaction, restlessness and a loss of meaning. Ultimately, it leads to a state of inner crisis. In contrast, slowness offers depth, subtlety, joy of living and a sense of fulfilment. To slow down is to reconnect with the richness of experience and rediscover the value of presence.
Everyone seems to be telling stories these days, but few read poetry. Poetry is often dismissed as outdated, yet in this age of relentless speed, it is what we need most. Life moves fast and poetry, thankfully, slows it down. Poetry is slow; it is slowness itself. And what is slow is always rich, layered and meaningful.
There was a time when poetry was part of everyday life. Now, it’s absent. Yet it lies at the heart of everything. Many who are searching are, in truth, searching for poetry – they just don’t know it. They need poetry, but they’re not cognisant of that need. Just as they’ve grown distant from nature, they’ve grown distant from poetry. They overlook the poetic dimension of daily life. And yet, this island holds a culture that is deeply attuned to poetry.
I am not divided. Not truly. Nor is the island itself – only the country. And it is politics that divides it. The ***border is a high-voltage line of political tension. It is difficult to be a poet here and not write political poetry. Our daily lives are unnecessarily saturated with politics, and I sometimes ask myself: in this artificial and constricted reality, in what may be the world’s most political island, what purpose does poetry serve?
Despite all political and social tensions, poetry continues to shape literature here. History, environment and circumstances are decisive forces on this island, as they are everywhere. Division and borders influence and shape our poetry, too. There is hardly a Cypriot poet who hasn’t written about the border. A rich, multilingual anthology of Border Poems could easily be compiled. However, I fear we wouldn’t be able to fit them all into a single volume.
***
As Cypriots, we often forget that our most urgent and fundamental problem is division – the borders and the occupation. The border, quite literally, poisons our daily lives. It distorts our routines, unsettles our minds and pushes us toward despair. It is no exaggeration to say that it depresses us collectively. This is the issue we must focus on first if we are to move towards resolution.
Antidepressants are the second most sold medication in local pharmacies. In bookstores, the bestsellers are self-help titles with names like How to Be Happy. This suggests that depression is a far more pervasive issue in our society than it appears on the surface. Of course, poetry cannot save someone who has already jumped from the fourth floor or hanged themselves. But perhaps it can prevent them from ever reaching that point.
Yet poetry – and the beauty it represents – is everywhere: on both sides of the border, in the mountains, forests, along the coast, in gardens, fields, streets, bars and bedrooms. Where poetry exists, there is no emptiness, no meaninglessness.
***
One of the central themes in my poetry is guilt. Whether we witnessed the events that unfolded in Cyprus or not, I believe we must feel guilty. Guilt leads to responsibility – it encourages self-reflection and can motivate us to work toward peace and reunification.
Speaking personally, I grew up listening to stories of heroism told by my father, my uncles and my grandfather. I heard, with my own ears, what they said they had done to Greek Cypriots. At the age of eighteen or nineteen, I began to question those stories. And I realised that our fathers, uncles and grandfathers had committed grave mistakes, and that we are the ones paying the price. I felt ashamed of what they had done, and I began to feel guilty.
But guilt does not make me sick. On the contrary, it keeps me alert, tolerant, moderate and open to reconciliation. It helps me become a better human being.
Every feeling of guilt is a poem. And I write guilt literature – shamelessly.
In Cyprus, many surnames are stained with blood. Mine is among them. That’s why I don’t publish under my surname here. Instead, I split my first name in two – just like my country. And I will not reunite my name until the country itself is reunited.
Let me take you across the border…
Here it is – the line that splits Nicosia in two, and with it the entire island. A place where the real, the unreal, the surreal and the absurd converge. A place unlike any other.
Though people seem accustomed to it, though they’ve normalised its presence and grown numb to its existence, the border continues to affect our psychology in deeply negative ways. Supposedly, it protects both sides from each other’s ill intentions. In truth, it fucks up both sides equally. Nothing enrages me more than the border. How much longer can those who live here endure this reality by locking their doors and windows tightly? How much longer will they blind and deafen themselves to the shame of this division? Above all, those who live here should feel shame because of the border, but how many actually do? (In fact, what’s harder than living in a divided country is living among people who feel no shame about it.)
Whether one is a migrant, a refugee, an exile, or has lived in the same house for eighty years, no one truly feels at home in a divided country. Not on this side, nor on the other.
I still can’t quite believe that the border crossings have reopened after being sealed for twenty-nine years – and that they remain open. I feel compelled to cross the border every day, just to see it open, to remind myself that it is, in fact, open. So that my belief in its openness doesn’t fade.
I grow weary of the North, and so I cross to the South –
with my first daughter, stillborn.
I present my first makeshift ID, pass through the first ‘security’ gate and exit the North. Then I walk through the Buffer Zone – a space that can be crossed, but where camping or sleeping is forbidden. They call it the Green Line, the Buffer Zone, the Neutral Zone, or, despite being filled with plants, animals and UN soldiers, the Dead Zone.
The Buffer Zone belongs to both sides – or perhaps to neither. It is the territory of hybrids, of those who exist between.
That side is not secular; this side is not civilian. One embraces capitalism, the other clings to militarism. Which is better? Neither, I believe. For me, the Third Zone – the Buffer Zone, the so-called Dead Zone – is the most honest space of all. It is the place between, the place of ambiguity and contradiction, where belonging is suspended and identity is fluid. In its silence and tension, it offers a kind of clarity that neither side can provide.
I belong neither to that side nor to this one.
I dwell in the Third Zone –
among kind strangers
who come bearing false promises.
In the Buffer Zone, right in the heart of the city, within this oasis of calm nestled in the green belt, I move more slowly than usual. Despite the presence of UN soldiers and barbed wire, the air here is the cleanest. It is where I find the silence, the coolness and the slowness I seek. What I drop on my way in, I often find again on my way out. The Buffer Zone is always generous with me. Being ‘in between’ feels good, it inspires me. The Buffer Zone nourishes me. For both North and South, the Buffer Zone is an alternative space. When the confinement and incompleteness of either side become unbearable, this is the only place on the island to escape to. Being here feels like being in a future United Cyprus – or like being in neither side at all. The Buffer Zone is an island within the island.
It is not a bridge from one side to the other. As long as things remain as they are, this is the most ideal place for people like me. Here, trees brought from five continents during colonial times still grow – migrant trees that have long forgotten their homelands. I want to live not in the North or the South, but right here, in this space of abandonment and decay, among crows, owls, hedgehogs, lizards, snakes and foxes.
(As I pass through the Buffer Zone, I often feel as though I’m being watched by the ghosts of those who were shot and killed trying to cross the border during the years it was closed.)
After crossing the UN-controlled zone, I present my second makeshift ID and pass through the second ‘security’ gate to enter the South. The act of crossing calms the anger the border stirs in me. When I feel suffocated in the North, I cross to the South; when I feel suffocated in the South, I return to the North. I cross from one side to the other every day, sometimes twice, sometimes three times, finding a strange kind of joy in the movement itself.
Fuck the border, one side and the other
the island is not divided, just its meaning,
a monument to foolishness, in a pile of tin and wire
As soon as I cross the border, the language and voices change, but the scent and rhythm remain the same. Even when I walk with peaceful, forgiving steps, the terrifying past follows me, no matter which side I’m on. It bruises my present.
Suddenly, the imam begins to shout like Tarzan. And the priest, not to be outdone, rings his bells with all his might. Though they would rather avoid each other, they sometimes meet – because both live within the walls. When they do, they never speak of religion or God. They talk about the weather, the seasons, rising prices, and the youth losing their faith. And the one thing they always agree on is the devil – the fear of the devil.
What I love most in this city is crossing from one side to the other. It doesn’t really matter which side I’m on, as long as I can cross. As long as I can wear down the border.
This artificial thing we call a ‘border’ cannot withstand nature. It cannot resist change. One day it will collapse. But on this island, filled with narrow-minded people born of cousin marriages, everything changes so slowly that it could take another fifty, even a hundred years.
This city has a seven-layered history, full of invasions and occupations. Wherever you dig, you find a grave. Everyone lives atop a cemetery – beneath us, graves; above, cafés, restaurants, bars, brothels, casinos and shops selling all kinds of things. And people, bored of old pleasures, searching for new ones.
Within the walls, there is no street or alley I haven’t entered, no path unfamiliar to me. But there are still so many homes, courtyards and gardens I haven’t stepped into. The old streets, the old houses, the old shops – this worn-out, decaying atmosphere doesn’t make me feel hopeless. On the contrary, it’s the very reason I keep coming back.
There are so many familiar faces in this city, young and old, men and women. People I somehow know, though I can’t remember from where. I’m never in a hurry (let those in a rush run). I greet, ask questions, smile, joke with strangers and friends alike. I try to remember what I’ve forgotten.
Instead of struggling to find space on the narrow pavements crowded with occupying soldiers on leave, I walk the side streets they avoid. Though winding, the side streets are quiet and full of pleasure.
Once again, I leave the city, accepting this reality and all its contradictions, taking the shortest route possible
*Government-controlled areas of the Republic of Cyprus
**Part of the Republic of Cyprus occupied by Turkish troops since the 1974 Turkish invasion
*The ceasefire line (Green Line) separating the government-controlled areas of the Republic of Cyprus from the occupied areas
from Versopolis (19/11/25)
Gür Genç or Gürgenç Korkmazel, 1969 Paphos born poet, writer, translator. Since 1992 he has published seven poetry, three short story collections. He has prepared Anthology of Greek Cypriot Poetry and Anthology of Turkish Cypriot Short Story. He has also translated the poems of Taner Baybars, Niki Marangou, John Clare and Lawrence Durrell. His books have been published in Nicosia, Istanbul and Athens. His poems and short stories have been translated into many languages.
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου